Jak zrobić matchę? Przepis, parzenie i sposoby picia

Co to jest matcha?

Nie trzeba być miłośnikiem herbaty, żeby zauważyć rosnącą popularność matchy. Media społecznościowe pełne są przepisów na przygotowanie tego napoju i łączenie go z różnymi składnikami. Słodycze z matchą, lody, ciasta, ale też kosmetyki coraz częściej pojawiają się na sklepowych półkach, a na ulicach dużych miast wiele osób spaceruje z kubkiem tego zielonkawego napoju. Ale czy matcha to tylko (być może) chwilowa moda? Nic bardziej mylnego!

Matcha to esencja japońskiej tradycji, która przetrwała setki lat, ewoluując z buddyjskich rytuałów medytacyjnych do współczesnego superproduktu. W przeciwieństwie do klasycznej herbaty liściastej, której liście po zaparzeniu się wyrzuca, tutaj spożywamy całą roślinę startą na drobny pył. To sprawia, że dostarczasz organizmowi potężną dawkę antyoksydantów, aminokwasów i chlorofilu. Pierwszym krokiem do docenienia jej unikalności jest zrozumienie tego, z czego robi się matchę. Powstaje ona z liści krzewów herbacianych, które na kilka tygodni przed zbiorami są przykrywane specjalnymi matami. Ograniczenie dostępu światła słonecznego zmusza roślinę do nadprodukcji chlorofilu i l-teaniny, co nadaje proszkowi charakterystyczny, niemal neonowy kolor oraz unikalny profil smakowy zwany umami.

Jakie są rodzaje matchy?

Zanim dowiesz się dokładnie, jak przygotować matchę, musisz wiedzieć, jakie są rodzaje tej herbaty i jaką matchę kupić, żeby smakowała najlepiej. Możesz się zdecydować na matchę ceremonialną, codzienną albo kulinarną. Wybór odpowiedniego produktu to połowa sukcesu.

Matcha ceremonialna ma najwyższą jakość. Charakteryzuje się delikatnym, słodkawym smakiem i intensywnym, niemal jaskrawym kolorem. Brak goryczy to kolejny atut. To herbata, która powstaje z młodych listków z pierwszego zbioru. Tradycyjnie jest przeznaczona do picia wyłącznie z wodą.

Matcha codzienna albo premium, jak sama nazwa wskazuje, doskonale nadaje się do przygotowywania herbaty na co dzień. Świetnie miesza się zarówno z wodą, jak i napojami mlecznymi. Goryczka jest lekko wyczuwalna, ale nie dominuje smaku. Kolor jest intensywny, ale nieco ciemniejszy niż w przypadku ceremonialnej. Liście pochodzą z pierwszego lub drugiego zbioru.

Dostępna jest także matcha kulinarna, w której cierpkość i gorycz są mocno wyczuwalne, co raczej dyskwalifikuje ją, jeśli chodzi o przyrządzanie herbacianego napoju (to wyłącznie kwestia gustu i upodobań smakowych), ale świetnie się sprawdza jako dodatek do ciast i innych deserów. Jej kolor bywa nieco przygaszony.

Wysokiej jakości matcha pochodzi z Japonii. Ale na rynku dostępnych jest również wiele herbat pochodzących z Chin. Koniecznie zwróć uwagę na pochodzenie sproszkowanych liści, zanim zdecydujesz się na zakup.

Pamiętaj, że jakość proszku bezpośrednio przekłada się na to, jak się robi matchę pod kątem łatwości uzyskania piany i ostatecznego aromatu. Nie da się również uniknąć jeszcze jednej, bardzo istotnej różnicy, a mianowicie: ceny. Tak jak w przypadku wielu innych produktów, im wyższa jakość, tym więcej trzeba za nią zapłacić.

Jak przechowywać matchę?

Kupno wysokiej klasy produktu to dopiero początek, ponieważ matcha jest niezwykle wrażliwa na czynniki zewnętrzne. Wiedza o tym, jak przechowywać matchę, jest kluczowa dla zachowania jej właściwości prozdrowotnych i walorów smakowych. Proszek ten pod wpływem tlenu i światła ulega utlenieniu – traci swój żywy kolor, brązowieje, a w smaku bardziej przypomina wysuszoną trawę niż wysokiej jakości herbatę. Dlatego pojemnik na matchę powinien być zawsze szczelnie zamknięty, żeby nie przepuszczał promieni UV. Częstą praktyką jest trzymanie zapasu matchy w lodówce, co znacząco przedłuża świeżość herbaty, pod warunkiem że pudełko jest hermetyczne i nie chłonie zapachów przechowywanych potraw.

Ceremonia parzenia – jakie akcesoria warto mieć?

Jeśli chcesz, żeby przygotowanie matchy stało się rytuałem, potrzebujesz odpowiednich rekwizytów. Podstawowy zestaw zawiera:

• czarkę (chawan) – szeroką i głęboką miskę, która umożliwia energiczne i dokładne mieszanie herbaty;
• bambusową miotełkę (chasen) i opcjonalnie podstawkę pod nią;
• bambusową łyżeczkę (chashaku);
• sitko.

Częstym błędem, który wiele osób zniechęca do rozpoczęcia przygody z matchą, jest użycie wrzątku do przygotowania napoju. Gorąca woda o temperaturze przekraczającej 80^oC dosłownie parzy drobinki herbaty, wydobywając z nich gorycz i niszcząc cenne witaminy. Można przygotować napój na zimno lub na ciepło, ale woda nie powinna mieć więcej niż wspomniane 80^oC. Jeśli nie masz termometru, możesz po zagotowaniu wody odczekać ok. 5 minut, żeby nieco ostygła, i dopiero wtedy użyć jej do przygotowania herbaty. 

Bardzo pomocny jest czajnik z regulacją temperatury, który doceni każdy miłośnik herbaty, bo różne rodzaje liści wymagają różnego traktowania. Więcej na ten temat dowiesz się z naszego poradnika na temat tego, w jakiej temperaturze parzyć herbatę). Dzięki temu urządzeniu podgrzejesz wodę do odpowiedniego poziomu i od razu, bez zbędnego czekania i zgadywania, możesz zalać herbaciane liście. Polecane przez nas modele znajdziesz w rankingu czajników elektrycznych z regulacją temperatury.

Jak zaparzyć matchę? Oto wskazówki:

1. Zacznij od przesiania jednej lub dwóch porcji proszku (1–2 g) przez drobne sitko bezpośrednio do czarki. W ten sposób pozbędziesz się grudek, a napój będzie aksamitny.
2. Zalej herbatę ok. 100 ml wody i rozpocznij mieszanie przy użyciu bambusowej miotełki chasen. Nie rób kółek – ruchy dłoni powinny być zygzakowate i przypominać energiczne kreślenie liter M lub Z. To właśnie ta technika pozwala na napowietrzenie płynu i stworzenie gęstej, trwałej pianki. Ten etap można rozbić na dwie części – zacznij od wlania do naczynia ok 20 ml wody i wymieszaj ją z proszkiem do powstania pasty. Dopiero potem dolej pozostałe 80 ml płynu i mieszaj dalej, aż wytworzy się pianka.
3. Napój wypij bezpośrednio po jego przygotowaniu. Możesz pić matchę solo (to tradycyjny sposób podania, szczególnie gdy mowa o ceremonialnej odmianie) albo połączyć ją z roślinnym napojem. Lepiej unikaj mleka krowiego, przez które matcha może stracić swoje prozdrowotne właściwości. 

A co gdy nie masz wymienionych wyżej akcesoriów? Spokojnie. Na początek wystarczą sam zielony proszek i domowe sposoby jego przygotowania, żeby przekonać się, czy smak matchy jest na tyle przekonujący, żeby zainwestować w zakup zestawu do parzenia. Jak zrobić matchę w domu bez użycia bambusowej miotełki?

Możesz użyć elektrycznego spieniacza do mleka albo… słoika. Wsyp porcję herbaty do naczynia z wodą, zakręć pokrywkę i energiczne potrząsaj nim, aż wytworzy się piana. Tej metody z pewnością nie poleciłby żaden Japończyk, ale cóż… trzeba sobie jakoś radzić.

Przepisy na matchę – z mlekiem, napojem roślinnym lub sokiem

Wspominaliśmy, że najlepiej jest unikać łączenia matchy z mlekiem o dużej zawartości białka, żeby nie osłabić jej działania. Jeśli jednak najważniejszy jest dla ciebie smak napoju, nie musisz rezygnować z tego połączenia. W takim razie z jakim mlekiem pić matchę? Świetnie sprawdzają się napoje roślinne, które w zależności od rodzaju nadadzą herbacie unikalny smak.

Napój owsiany, który jest słodkawy, naturalnie podbija słodycz herbaty, podczas gdy sojowy nadaje jej bardziej aksamitną teksturę. Gdy wybierzesz napój migdałowy, twoja matcha zyska orzechowy posmak. Oto kilka propozycji podania matchy:

Klasyczna matcha latte

Składniki:

• 1 porcja matchy
• 200 ml napoju roślinnego lub mleka
• Syrop lub brązowy cukier do smaku (można pominąć)

Przygotowanie:

1. Przesiej matchę przez sitko do czarki lub szklanki, żeby pozbyć się grudek.
2. Dolej gorącą wodę i energicznie wymieszaj bambusową miotełką lub spieniaczem do mleka, aż powstanie gęsta pianka.
3. Podgrzej i spień mleko, a następnie połącz z przygotowaną matchą.
4. Opcjonalnie: dodaj cukier, syrop smakowy albo miód.
5. Wymieszaj, i gotowe!

Wskazówka: Jak zrobić matchę na zimno? Zamiast gorącego mleka albo napoju użyj zimnego i dodaj kostki lodu.

Orzeźwiająca matcha pomarańczowa (Orange matcha)

Ten sposób podania matchy świetnie sprawdza się podczas upalnych dni.

Składniki:

• 1 porcja matchy
• 50 ml wody
• Szklanka soku pomarańczowego (najlepiej świeżo wyciskanego)
• Kostki lodu

Przygotowanie:

1. Wymieszaj matchę z wodą.
2. Do wysokiej szklanki wsyp lód i wlej sok pomarańczowy.
3. Ostrożnie wlej matchę na wierzch (jeśli zrobisz to powoli, po kostkach lodu, uzyskasz ładne warstwy).

Wskazówka: sok możesz zastąpić tonikiem. Nie zapomnij dodać plasterka cytryny lub pomarańczy – to połączenie smakuje znakomicie.

Mango matcha latte

Składniki:

• 1 porcja matchy
• 50 ml wody
• 3–4 łyżki puree z mango
• 150–200 ml napoju owsianego lub kokosowego
• Opcjonalnie: syrop klonowy lub brązowy cukier
• W wersji na zimno – kostki lodu

Przygotowanie:

1. Matchę wymieszaj z wodą.
2. Na dno szklanki włóż puree z mango wymieszane z cukrem (jeśli owoc wymaga dosłodzenia). Dodaj kostki lodu, jeśli wybierasz wersję mrożoną.
3. Powoli wlej mleko, żeby zachować warstwy.
4. Na koniec wlej przygotowaną wcześniej matchę.
5. Gdy już nacieszysz się widokiem kolorowych warstw, wymieszaj całość, żeby połączyć smaki.

Wskazówka: mango możesz zastąpić malinami albo truskawkami. Ich kwaskowaty smak doskonale pasuje do matchy.

Kiedy pić matchę i dlaczego warto?

Matcha, chociaż bardzo zdrowa, nie powinna być spożywana bez ograniczeń. Przyjmuje się, że jedna filiżanka zawiera około 35–70 mg kofeiny, co jest dawką zbliżoną do tej zawartej w kawie, jednak dzięki obecności l-teaniny energia uwalnia się stopniowo, bez nagłego wzrostu ciśnienia i późniejszego nagłego spadku energii.

Bezpiecznie jest pić 1–2 filiżanki matchy dziennie. Kluczowe jest jednak to, kiedy pić matchę. Ze względu na jej stymulujące działanie, najlepiej unikać jej wieczorem, by nie zaburzać cyklu snu. Idealnym momentem jest poranek (zamiast kawy) lub wczesne popołudnie, kiedy dopada nas spadek koncentracji.

Teraz, gdy wiesz już, jak zaparzyć matchę i jak włączyć ją do swojej codzienności, możesz się cieszyć tym zdrowym rytuałem każdego dnia.